Bazı sayılar birtakım özellikleriyle diğer sayılardan ayrılırlar. Özel sayılar diyebileceğimiz bu sayı tiplerine bu bölümde birkaç örnek vereceğiz. İlgi duyulması durumunda matematik kaynaklarında diğer ilginç özelliklere sahip pek çok özel sayı bulunduğu görülebilir.
Düz ve tersten (soldan ve sağdan) okunuşları aynı olan sayılara palindromik sayı denir.
7,121,393,555,6446,135531,…
Aralarındaki fark 2 olan asal sayılara ikiz asal denir.
(3,5),(5,7),(11,13),(17,19),…
n bir asal sayı olmak üzere, Mn=2n−1 işleminin sonucu bir asal sayı ise bu sayıya Mersenne asal sayısı denir. Şu anda bilinen 51 Mersenne asal sayısı vardır.
n=2 için, M2=22−1=3
n=3 için, M3=23−1=7
n=5 için, M5=25−1=31
n=7 için, M7=27−1=127
n=13 için, M13=213−1=8191
Kendisi hariç pozitif tam bölenlerinin toplamı kendisine eşit olan sayılara mükemmel (perfect) sayı denir. Mükemmel sayılarla Mersenne asal sayıları arasında birebir ilişki vardır, dolayısıyla bilinen mükemmel sayıların sayısı da 51’dir.
6:1+2+3=6
28:1+2+4+7+14=28
496:1+2+4+…+124+248
8128:1+2+4+…+2032+4064
Basamaklarının, sayının basamak sayısı kadar kuvvetleri toplamına eşit olan sayılara Armstrong sayısı denir.
(ABC)=A3+B3+C3
(ABCD)=A4+B4+C4+D4
153:13+53+33=153
371:33+73+13=371
1634:14+64+34+44=1634
Belirli bir tabanda olmak üzere, rakamları toplamına tam bölünen sayılara Harshad sayısı denir.
162:1+6+2=9, (162÷9=18)
200:2+0+0=2, (200÷2=100)
1729:1+7+2+9=19, (1729÷19=91)
10 tabanındaki iki basamaklı Harshad sayıları 10, 12, 18, 20, 21, 24, 27, 30, 36, 40, 42, 45, 48, 50, 54, 60, 63, 70, 72, 80, 81, 84, 90 sayılarıdır.
Kendisi hariç pozitif tam sayı bölenlerinin toplamı kendisinden büyük olan sayılara zengin (abundant) sayı denir.
12:1+2+3+4+6=16, (16>12)
96:1+2+3+…+48=156, (156>96)
360:1+2+3+…+180=810, (810>360)
Bir zengin sayının tüm tam sayı katları da birer zengin sayıdır, bu yüzden sonsuz sayıda zengin sayı vardır.
100’e kadar olan zengin sayılar 12, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 42, 48, 54, 56, 60, 66, 70, 72, 78, 80, 84, 88, 90, 96, 100 sayılarıdır.
n∈N olmak üzere, Fn=22n+1 biçiminde ifade edilebilen sayılara Fermat sayısı denir.
F0=220+1=3
F1=221+1=5
F2=222+1=17
F3=223+1=257
F4=224+1=65537
F5=225+1=4294967297
Bir Fermat sayısı aynı zamanda asal sayı ise bu sayıya Fermat asalı denir. Bilinen Fermat asalları sadece 3, 5, 17, 257 ve 65537 olmak üzere ilk 5 Fermat sayısıdır.
Bir asal sayının tersten yazılışı da farklı bir asal sayı ise bu sayıya lasa (emirp) sayısı denir. Dikkat edilirse bu sayıların adı da “asal (prime)” kelimelerinin tersten yazılışıdır.
107 ve tersten yazılışı olan 701 sayılarının ikisi de asaldır.
Buna göre bu iki sayı birer lasa sayısıdır.
100’e kadar olan lasa sayıları 13, 17, 31, 37, 71, 73, 79, 97 sayılarıdır.
n basamaklı bir A tam sayısının 1’den n’ye kadarki tüm tam sayı katları A ile aynı rakamlardan oluşuyorsa (A’nın bir permütasyonu ise) ve bu katların rakamlarının döngüsel sırası A ile aynıysa bu sayıya döngüsel (cyclic) sayı denir.
En çok bilinen döngüsel sayı 6 basamaklı 142857 sayısıdır.
142857×1=142857
142857×2=285714
142857×3=428571
142857×4=571428
142857×5=714285
142857×6=857142
Dikkat edilirse 142857 sayısının 6 tam katı da 142857 ile aynı rakamlardan oluşmaktadır ve tümünde rakamlar döngüsel olarak 1→4→2→8→5→7 sırasıyla dizilir.
142857 sayısı aynı zamanda 17 kesrinin devirli ondalık yazılışındaki tekrar eden basamaklara karşılık gelir. Bu açıdan bakınca 142857 döngüsel sayısını 7 asal sayısının ürettiğini söylenebilir.
1
7
=
0
,
142857
――――
142857 sayısından sonraki en küçük döngüsel sayı sıfır ile başlayan 16 basamaklı 0588235294117647 sayısıdır.
…×1=0588235294117647
…×2=1176470588235294
⋮
…×16=9411764705882352
0588235294117647 sayısını üreten asal sayı 17’dir.
1
1
17
=
0
,
0588235294117647
――――――――――――
Birer döngüsel sayı üreten asal sayılara örnek olarak 7,17,19,23,29,47 sayıları verilebilir.
Pozitif bölenlerinin sayısına (PBS) tam bölünen sayılara Tau sayısı denir.
12
=
2
2
⋅
3
PBS =(2+1)(1+1)=6
12 sayısı 6’ya tam bölündüğü için bir Tau sayısıdır.
204
=
2
2
⋅
3
⋅
17
PBS =(2+1)(1+1)(1+1)=12
204 sayısı 12’ye tam bölündüğü için bir Tau sayısıdır.
Sonsuz sayıda Tau sayısı vardır. 100’e kadar olan Tau sayıları 1, 2, 8, 9, 12, 18, 24, 36, 40, 56, 60, 72, 80, 84, 88, 96 sayılarıdır.
Birbirinden farklı iki pozitif tam sayıdan her birinin kendisi hariç pozitif bölenlerinin toplamı diğer sayıyı veriyorsa bu sayı ikilisine bağdaşık (amicable) sayı denir.
220 sayısının kendisi hariç pozitif bölenleri olan 1, 2, 4, 5, 10, 11, 20, 22, 44, 55, 110 sayılarının toplamı 284’tür.
284 sayısının kendisi hariç pozitif bölenleri olan 1, 2, 4, 71, 142 sayılarının toplamı 220’dir.
Buna göre (220,284) bir bağdaşık sayı ikilisidir.
İlk 5 bağdaşık sayı ikilisi (220,284), (1184,1210), (2620,2924), (5020,5564), (6232,6368) ikilileridir.
Kaprekar sabiti olarak da bilinen bu sayının özelliği, aşağıdaki adımlar takip edildiğinde en fazla 7 adımda 6174 sayısını elde edilmesidir.
Örnek sayı: 5269
Adım 1: 9652−2569=7083
Adım 2: 8730−0378=8352
Adım 3: 8532−2358=6174
Örnek sayı: 1405
Adım 1: 5410−0145=5265
Adım 2: 6552−2556=3996
Adım 3: 9963−3699=6264
Adım 4: 6642−2466=4176
Adım 5: 7641−1467=6174
6174’ün bir diğer özelliği de bir Harshad sayısı olmasıdır.
6174:6+1+7+4=18, (6174÷18=343)
Yukarıda bahsettiğimiz 6174 sayısının üç basamaklı sayılarda geçerli olan karşılığı 495 sayısıdır. Buna göre dört basamaklı sayılar için paylaştığımız adımlar üç basamaklı sayılara uygulandığında her zaman en fazla 6 adımda 495 sayısı elde edilir.
Örnek sayı: 192
Adım 1: 921−129=792
Adım 2: 972−279=693
Adım 3: 963−369=594
Adım 4:
954
−
459
=
495